फिक्स्ड डिपॉझिट म्हणजे काय?

फिक्स्ड डिपॉझिट (FD) हे संस्था आपल्या सभासदांना ऑफर करत असलेले एक गुंतवणूक साधन आहे. FD च्या माध्यमातून सभासद ठराविक कालावधीसाठी ठरवलेल्या व्याज दरावर एक ठराविक रक्कम गुंतवतात. वेगवेगळ्या वित्तीय संस्थांनुसार व्याज दर बदलतो, परंतु तो साधारणतः बचत खात्यांवर मिळणाऱ्या व्याजापेक्षा जास्त असतो.

फिक्स्ड डिपॉझिट्स वेगवेगळ्या कालावधीसाठी उपलब्ध असतात, जसे की अल्पकालीन 7-14 दिवसांपासून ते 10 वर्षांपर्यंतचे दीर्घकालीन टर्म. फिक्स्ड डिपॉझिटला कधीकधी टर्म डिपॉझिट असेही म्हणतात.

फिक्स्ड डिपॉझिट कसे काम करते?

फिक्स्ड डिपॉझिटला आपण संस्थेला पैसे उधार देण्यासारखे समजू शकता. जेव्हा आपण FD मध्ये गुंतवणूक करता, तेव्हा ती वित्तीय संस्था ठराविक कालावधीनंतर (मॅच्युरिटी पीरियड) गुंतवलेली रक्कम परत देण्याची हमी देते आणि त्यासाठी आपल्याला व्याज देते. संस्था हे पैसे इतर कर्जदारांना कर्ज देते आणि त्यावर व्याज आकारते, ज्याचा एक हिस्सा आपल्याला व्याज स्वरूपात दिला जातो.

FD वर मिळणारे व्याज FD च्या कालावधीवर अवलंबून असते. उदाहरणार्थ, 7 दिवसांच्या FD ला कमी वार्षिक व्याज दर असेल, तर एक वर्षाच्या FD ला अधिक व्याज दर मिळेल. याचे कारण म्हणजे टाइम-रिस्क ऑफ मनी, म्हणजेच आजच्या एका रुपयाचे भविष्यकाळातील एका रुपयापेक्षा जास्त मूल्य असते, कारण महागाईमुळे वेळेनुसार किंमती वाढतात. गुंतवणूकदाराला यासाठी नुकसान भरपाई दिली पाहिजे.

आपण मिळालेल्या व्याजाची पुनर्गुंतवणूक करण्याचा किंवा नियमितपणे ते आपल्याला संस्था  खात्यात मिळवण्याचा पर्याय निवडू शकता.

क्युम्युलेटिव्ह FD मध्ये आपल्याला मुदतीनंतर व्याज आणि मूळ रक्कम मिळते. या पर्यायामध्ये व्याज दरवर्षी पुनर्गुंतवले जाते. त्यामुळे आपल्याला नियमित व्याज मिळणार नाही, परंतु FD च्या मुदतीच्या शेवटी एक मोठी रक्कम मिळेल. जर आपल्याला नियमित उत्पन्नाची गरज नसेल, तर क्युम्युलेटिव्ह FD हा पर्याय योग्य ठरू शकतो. यामध्ये आपल्याला चक्रवाढ व्याजाचा लाभही मिळतो.

नॉन-क्युम्युलेटिव्ह FD मध्ये व्याज ठराविक अंतराने दिले जाते. आपल्याला मासिक, त्रैमासिक, सहामाही किंवा वार्षिक अंतराने व्याज मिळवण्याचा पर्याय मिळतो. यामुळे आपल्याला नियमित उत्पन्न मिळते, परंतु यामध्ये व्याजावर व्याज मिळवण्याची संधी गमावली जाते.

FD चे फायदे:

1. निश्चित परतावा: बाजाराशी संबंधित साधनांमध्ये बाजारातील अस्थिरतेमुळे तोटा होऊ शकतो, परंतु FD मध्ये गुंतवणुकीवर निश्चित परतावा मिळतो. FD मध्ये आपली मूळ रक्कम सुरक्षित असते आणि बचत खात्यांपेक्षा अधिक परतावा मिळतो.

2. चक्रवाढ: FD मध्ये व्याजावर व्याज मिळवता येते, ज्यामुळे अधिक जलदगतीने गुंतवणूक वाढवता येते.

3. कमी गुंतवणूक रक्कम: जर आपल्याला गुंतवणूक सवय लावायची असेल, परंतु जास्त रक्कम नसेल, तर FD हा उत्तम पर्याय आहे, कारण ₹500 पासून गुंतवणूक सुरू करता येते.

4. तरलता: FD चे मुदतपूर्व वितरण करण्याची सुविधा असते, परंतु आपण काही कालावधीसाठी व्याज गमावू शकता. तरीही, हाच तरलतेचा लाभ आहे की आपत्कालीन परिस्थितीत FD मोडून आपली गरज भागवता येते.

5. सुलभ प्रक्रिया: FD गुंतवणुकीची प्रक्रिया खूप सोपी आहे, ती ऑनलाइन आणि ऑफलाइन, नेट बँकिंग किंवा मोबाइल बँकिंगद्वारे सहज करता येते.

6. ज्येष्ठ नागरिकांसाठी उच्च दर: ज्येष्ठ नागरिकांना त्यांच्या FD वर जास्त व्याज दर मिळतो, ज्यामुळे त्यांना निवृत्तीनंतर अधिक उत्पन्न मिळवता येते.